'Jongeren mogen niet tussen systemen vastlopen'
'Jongeren in zorg zijn van ons allemaal. Niet van één organisatie, niet van één loket en niet van één domein.' Dat zegt Daan Gort, programmaleider Overgang naar Volwassenheid bij Levvel en gastspreker tijdens het webinar over de richtlijn Toekomstgericht werken. 'Jongeren hebben baat bij toekomstgerichte begeleiding én een systeem waarin organisaties en gemeenten samen verantwoordelijkheid nemen voor één doorlopende, passende ondersteuning.' In Amsterdam is dit volop in ontwikkeling.
Daan: 'De stap van jeugdhulp naar volwassenenzorg is voor veel jongeren van 16 tot 27 jaar een kwetsbaar kantelpunt. Precies op een moment waarop er in hun leven van alles verandert in school, netwerk, werk of financiële situatie, verandert ook de ondersteuning of valt deze soms weg. Rond hun achttiende moeten jongeren met een hulpvraag opnieuw beginnen. Ze melden zich opnieuw aan, krijgen een nieuwe hulpverlener, een ander domein met een andere manier van werken, en soms ook nog een andere woonplek. En iedere keer moeten jongeren weer opnieuw hun verhaal doen met het oog op zorgvuldige screening. Idealiter zou hulp één doorlopend traject kunnen zijn, waarin een jongere niet telkens opnieuw hoeft te beginnen.'
Anders organiseren
'Wil je dat anders organiseren, dan vraagt dat om een echte omslag. Niet alleen in de begeleiding waarop de richtlijn Toekomstgericht werken zich richt, maar ook in anders kijken naar het systeem. Zolang we blijven denken vanuit losse domeinen en aparte financiering, moet de jongere zich aanpassen aan het systeem. Terwijl het juist andersom zou moeten zijn: wat heeft deze jongere nodig om verder te kunnen? Staat het toekomstperspectief centraal? En werken we van daaruit samen naar wat er nodig is? Voelt een jongere zich gezien en gehoord?'
Merkbaar samenwerken
'Dat het anders kan, laten we in Amsterdam zien. In een domeinoverstijgende ontwikkelgroep 16-27 (DO 16-27) kijken jeugdhulp, volwassenenzorg, gemeente en GGD samen waar jongeren vastlopen in de overgang naar volwassenheid. Knelpunten worden geagendeerd en vertaald naar concrete verbeteringen. Denk aan extra ondersteuning voor jongeren op een wachtlijst. Of aan ondersteuning waarbij jeugdprofessionals langer betrokken kunnen blijven wanneer jongeren verhuizen naar een aanbieder in het volwassendomein, de zogenoemde brug. Denk ook aan zorgaanbod voor zorgvragen van jongeren waar nu nog onvoldoende passend aanbod voor is. Juist daarin zit de kracht: samenwerken krijgt pas betekenis als jongeren het ook echt merken.'
Vastlopen jongeren voorkomen
'In Amsterdam is de beweging van domeinoverstijgend werken al langer gaande. Wel zien we dat de overgang van jeugd naar volwassen op inhoud en systeem knelt, en jongeren tussen wal en schip laat vallen. In het actiemanifest Geef jongvolwassenen in Amsterdam een toekomst komt dat ook naar voren. Daarin roept een brede alliantie van zorg- en welzijnsorganisaties het stadsbestuur op om jongeren niet langer tussen domeinen te laten vastlopen, maar gezamenlijk verantwoordelijkheid te nemen en te kijken hoe we dit anders kunnen organiseren in een verandering van systeem. Onder leiding van de stuurgroep Jeugd en Volwassenen worden op dit moment doorbraken uitgewerkt voor verbeteringen op de korte termijn. Tegelijkertijd wordt er gezamenlijk gewerkt aan een plan van aanpak voor de langere termijn. Doel van dit plan is om een systeemverandering te realiseren.
Ook in Zaandam zijn er initiatieven. Daar trekken jeugdteams en sociale wijkteams al samen op wanneer een jongere richting de 18 gaat. In plaats van te wachten tot een overdracht nodig is, kijken professionals eerder samen naar wat straks nodig is op het gebied van wonen, werk, inkomen en begeleiding. Juist doordat die afstemming eerder begint, wordt de overgang minder abrupt en groeit de kans op continuïteit.'
Doorlopend traject
'Dus wat we eigenlijk zien is dat we er met zijn allen mee bezig zijn om te zorgen dat de jongeren de goede hulp krijgen die ze nodig hebben en daarvoor bedenken we allerlei innovatieve samenwerkingen. Tegelijkertijd klopt het fundament niet helemaal. Het is gewoon heel onlogisch om jongeren die 18 jaar worden ook nog eens te laten wisselen van domein. Het liefst organiseer je een vast team om de jongere heen, waarin steeds andere professionals rouleren. Het is belangrijk dat je als professional niet verdwijnt op het moment van een overstap, maar naast een jongere blijft staan.'
Gezamenlijke verantwoordelijkheid
'Wat je graag wilt, in welke gemeente dan ook, is dat we jongeren in zorg als een gezamenlijke verantwoordelijkheid zien. Niet van de ene of de andere aanbieder, maar van ons allemaal. Voor jongeren maakt het niet uit in welke organisatie of in welk domein ze zitten; zij willen zich gehoord en gezien voelen en de hulp krijgen die ze nodig hebben. Hoewel iedere organisatie zijn eigen expertise heeft, zou die veelheid aan partijen in deze overgangsfase voor de jongere zelf geen verschil mogen maken.'